Od praktyki do konceptualizacji: w kierunku opracowania narzędzia do badania zaangażowania nauczycieli i nauczycielek w edukację globalną

Kierownik projektu dr Dobrawa Aleksiak

Konkurs: MINATURA

Czas trwania: 2026

Streszczenie:

Cel naukowy projektu: Celem projektu jest opracowanie teoretycznie ugruntowanych i empirycznie zweryfikowanych podstaw narzędzia badawczego służącego do oceny zewnętrznych uwarunkowań kontekstowych oraz wewnętrznych predyspozycji nauczycieli i nauczycielek wdrażających edukację globalną (Global Citizenship Education, GCE) w edukacji formalnej. Projekt wypełnia istotną lukę badawczą związaną z brakiem narzędzi systematycznie analizujących doświadczenia, gotowość i dyspozycje nauczycieli i nauczycielek praktykujących GCE.

Założenia merytoryczne projektu: Literatura GCE koncentruje się głównie na ujęciach teoretycznych, natomiast niewiele jest badań empirycznych dotyczących praktykujących nauczycieli i nauczycielek. Brakuje badań czynników kształtujących ich zaangażowanie. Projekt opiera się na krytycznym ujęciu GCE, akcentując refleksyjność, wielość epistemologii i etyczne zaangażowanie w obliczu globalnych nierówności (Andreotti 2006; Pashby et al., 2020).

Nauczyciele i nauczycielki są traktowani jako kluczowi aktorzy zmiany społecznej (Bourn, 2016), a zrozumienie ich motywacji oraz warunków pracy jest niezbędne do lepszego wdrażania GCE w szkołach.

Badanie obejmuje trzy kraje: Irlandię, Portugalię, Polskę. Te trzy kraje UE łączy wystarczająco dużo podobieństw (status półperyferyjny, tradycja katolicka) i różnic (odmienna historia kolonialna, zróżnicowanie kulturowe oraz – kluczowy w tym badaniu – poziom wdrożenia GCE: Irlandia jest europejskim liderem, Portugalia ma rozwinięte strategie przy nierównej realizacji, a w Polsce GCE pozostaje głównie pozaszkolne i bez systemowego wsparcia), by umożliwić wartościowe porównanie.

Dzięki temu projekt dostarcza podstaw do międzynarodowego porównania i budowania narzędzia możliwego do adaptacji w zróżnicowanych środowiskach edukacyjnych. Projekt pełni również funkcję pilotażową dla przyszłych badań ilościowych. Stanowi to zgodny z zaleceniami DeVellis (2016) etap wstępny do budowania skali.

Plan badań naukowych realizowanych w ramach projektu: Projekt ma charakter jakościowy i eksploracyjny.

Obejmuje: (a) Dobór uczestników: 24 osoby (po 8 w każdym kraju), dobierane celowo przy wsparciu sieci akademickich i NGO spośród nauczycieli i nauczycielek z udokumentowanym doświadczeniem w GCE: szkolenia, praktyka dydaktyczna, projekty, współprace z NGO.

(b) Gromadzenie danych: pogłębione wywiady indywidualne prowadzone w językach lokalnych przez badaczkę.

(c) Analiza danych: transkrypcje oraz Reflexive Thematic Analysis (Braun & Clarke, 2019, 2021), prowadzona przez zespół ekspertek GCE, co wzmacnia trafność interpretacji.

(d) Prace koncepcyjne: identyfikacja wstępnych konstruktów i domen treści, które posłużą jako podstawa do generowania pozycji w przyszłym narzędziu diagnostycznym.

(e) Konsultacje metodologiczne: współpraca z ekspertami ilościowymi w celu opracowania struktury narzędzia i zapewnienia podstaw do przyszłej walidacji.

Projekt będzie realizowany w ciągu 12 miesięcy. Na początku przewidziano przygotowanie pogłębionych wywiadów oraz rekrutację uczestników i uczestniczek. W kolejnych miesiącach zostaną zebrane dane, po czym nastąpi transkrypcja materiałów w trzech językach.

Następnie zrealizowana zostanie analiza tematyczna, na podstawie, której opracowana zostanie pierwsza wersja raportu. Kolejny etap obejmuje dopracowywanie i uszczegóławianie wniosków, a całość zostanie zakończona finalizacją projektu i przygotowaniem prezentacji wyników.

Zakładane wyniki badań: Projekt dostarczy ramy teoretyczno-empirycznej niezbędnej do opracowania narzędzia diagnozującego charakterystyki i warunki pracy nauczycieli i nauczycielek zaangażowanych w GCE.

Oczekiwane rezultaty obejmują: (a) identyfikację kluczowych wewnętrznych predyspozycji i wartości nauczycieli i nauczycielek GCE (motywacje, postawy, poziom refleksyjności, orientacje pedagogiczne); (b) analizę zewnętrznych czynników kontekstowych, które sprzyjają lub utrudniają realizację GCE (kultura szkoły, dostęp do szkoleń, wsparcie polityk edukacyjnych, sieci współpracy); (c) opracowanie wstępnych konstruktów i domen treści, które posłużą jako materiał do tworzenia pozycji przyszłego narzędzia ilościowego; (d) weryfikację stosowanej metodologii pod kątem badań wielojęzycznych i porównawczych.

Rezultatem będzie fundament dla innowacyjnego, wieloetapowego projektu rozwojowego, którego celem jest stworzenie rzetelnego narzędzia do oceny gotowości nauczycieli i nauczycielek do działań w obszarze GCE. Narzędzie to może wesprzeć rekrutację liderów i liderek GCE, projektowanie interwencji i rozwój systemowego wsparcia nauczycieli i nauczycielek.

Całkowity koszt projektu: 45 430zł