Muzeum transmedialne jako narzędzie w procesie wspierania osób po doświadczeniu traumatycznym

Kierownik projektu dr Monika Czyżewska

Konkurs: MINATURA

Czas trwania: 2025-2026

Streszczenie:

Cel naukowy projektu: Celem naukowym projektu jest pogłębienie wiedzy na temat transmedialnych praktyk muzealnych i ich potencjalnego zastosowania w pracy z osobami z doświadczeniami traumatycznymi (np. w wyniku przemocy domowej)

Założenia merytoryczne projektu: Muzea po tzw. przełomie „nowej muzeologii” to miejsca zapraszające publiczność do aktywnego uczestnictwa (Ziębińska-Witek, 2014). Coraz więcej z nich przybiera formę transmedialną - wykorzystując różnorodne media (m.in. aplikacje mobilne, VR, AR, gry i narracje interaktywne, podcasty, audioprzewodniki, instalacje multisensoryczne) wprowadzają wielokanałowość przekazu, w tym storytelling, interaktywność i immersję, co angażuje odbiorcę, jego emocje i zmysły w prezentowaną tematykę oraz pozwala wejść w rolę współtwórcy (Jenkins, 2003; Mavrin et al., 2023).

To widz wybiera swoją ścieżkę, w swoim tempie i ze swojej perspektywy (narracje nielinearne, interaktywne) (Dionísio i Nisi, 2021). Dzięki transmediom można dany temat komentować, dopisywać własne doświadczenia, przeżywać osobiście (Sousa, Martins, Zagalo, 2016).

Jednocześnie muzea, w tym transmedialne, mają do wypełnienia istotne zadania w społeczeństwie (Salom 2008; San-Jose et al., 2022). Jedną z ról muzeów jest tworzenie przestrzeni wspierającej zdrowie psychiczne, w tym powrót do równowagi psychicznej osób z doświadczeniem traumatycznym, w tym dzieci (Armstrong et al., 2021; Otmianowska, 2024; Price et al., 2022). Muzea tak pracujące opierają się na „praktyce świadomości traumy” (trauma-informed practice) (Large, 2017; Mosiej-Zambrano, 2023).

Z kwerendy bibliograficznej wynika, że temat muzeum jako miejsca wspierającego dobrostan (Lackoi et al., 2016), proces zdrowienia społecznego (Thomson, 2017), fizycznego, psychicznego i budowania rezyliencji (WHO 2021; Bønnelycke, 2020), wzmacniania zasobów grup o specjalnych potrzebach edukacyjnych i psychospołecznych (Springinzeisz, Cobos, 2024) jest poruszany relatywnie najczęściej w krajach anglosaskich, tam też pojawił się po raz pierwszy, w formule „muzeum na receptę” (Camic, Chatterjee, 2013; Wei, Zhong, 2022). W literaturze polskiej tematy te doczekały się ujęcia w postaci koncepcji muzeoterapii (Jośko-Ochojska i in., 2022; Kotowski, Zybert, 2020).

Jednakże, mimo świadomości wśród naukowców, że emocjonalne zaangażowanie (w przypadku wizyty w muzeum wywoływanego na przykład przez storytelling) jest uznawane za istotne w procesie terapeutycznym, zagadnienie transmedialnych doświadczeń muzealnych jako potencjalnych narzędzi wspierających zdrowienie osób z doświadczeniem traumy, pozostaje w literaturze obcojęzycznej słabo zeksplorowane, a w polskiej – niezbadane. Dlatego w trakcie projektu zamierzano tę lukę wypełnić.

Pomimo że polskie muzea sięgają po transmedia, refleksja naukowa nad nimi wśród polskich badaczy jest w fazie początkowej (Całek, 2018). Stąd wynika imperatyw do poznania doświadczeń międzynarodowych i konsultacji z ekspertką w dziedzinie transmedialnych koncepcji praktyk muzealnych, prof. Susaną Toscą, z University of Southern Denmark (Tosca, 2016).

Zakładane wyniki badań (projekt jest w trakcie realizacji): Rezultatami projektu będą: (1) identyfikacja przykładów transmedialnych projektów muzealnych z różnych krajów pod kątem aspektów muzeoterapeutycznych; (2) usystematyzowanie problematyki potencjału muzeów transmedialnych w kontekście odwiedzających je osób po doświadczeniu traumatycznym; (3) opracowanie założeń metodologicznych i wstępnych narzędzi badawczych do przyszłego projektu; (4) wytworzenie nowej wiedzy i przygotowanie z prof. S. Toscą co najmniej jednej wspólnej publikacji powstałej w obszarze tematu traumy i transmediów.

Całkowity koszt projektu: 33 517,00zł