Maskowanie cech autystycznych jako trauma tożsamościowa: Społeczne mikrourazy, poczucie autentyczności i zdrowie psychiczne osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu (ASD)

Kierownik projektu dr Agnieszka Siedler

Konkurs: MINIATURA

Czas trwania: 2025-2026

Streszczenie:

Cel naukowy projektu: Celem projektu jest empiryczna weryfikacja koncepcji maskowania cech autystycznych jako potencjalnego czynnika urazowego – mechanizmu prowadzącego do naruszenia spójności tożsamości oraz pogorszenia zdrowia psychicznego osób z ASD. Projekt zakłada, że długotrwałe stosowanie strategii maskowania, inicjowanych w odpowiedzi na społeczne mikrourazy, może pełnić rolę przewlekłego stresora tożsamościowego i prowadzić do zjawiska traumy tożsamościowej. Nadrzędnym celem jest opracowanie i wstępna walidacja nowego narzędzia retrospektywnego do pomiaru rozwoju maskowania i kosztów tożsamościowych na kolejnych etapach życia.

Założenia merytoryczne projektu: Maskowanie cech autystycznych jest rozumiane jako zestaw strategii ukrywania, kompensacji i asymilacji zachowań autystycznych w celu dopasowania się do norm społecznych (Hull i in., 2017). Badania wskazują, że choć strategie te mogą chronić przed wykluczeniem, ich chroniczne stosowanie wiąże się z lękiem, depresją i spadkiem poczucia autentyczności (Benatov i in., 2025; Chapman i in., 2022; Hull i in., 2021).

Koncepcja traumy tożsamościowej zakłada, że powtarzane doświadczenia dezaprobaty, presji dostosowawczej i relacyjnych mikrourazów mogą prowadzić do dezintegracji narracji o sobie i długofalowych konsekwencji psychologicznych (Allwood i in., 2022; Perry i in., 2022).

Dotychczasowe badania analizowały maskowanie głównie jako bieżący stan lub czynnik ryzyka zaburzeń lękowo-depresyjnych; brakuje natomiast narzędzi umożliwiających retrospektywną ocenę rozwoju procesów kamuflażu, ich przyczyn i długoterminowych kosztów tożsamościowych. Projekt wypełnia tę lukę, integrując perspektywę rozwojową, relacyjną i tożsamościową.

Plan badań naukowych realizowanych w ramach projektu: Badanie ma charakter dwuetapowy i łączy metody jakościowe oraz ilościowe.

Etap I – analiza jakościowa (N = 20). Przeprowadzone zostaną półustrukturalizowane wywiady z dorosłymi osobami z ASD (18–45 lat), obejmujące retrospektywny opis stosowanych strategii maskowania w czterech przedziałach rozwojowych (5–8, 9–13, 14–19, ≥20 lat). Uczestnicy będą proszeni o identyfikację sytuacji inicjujących maskowanie, typów relacyjnych mikrourazów, przeżywanych konfliktów tożsamościowych oraz związanych z nimi doświadczeń lęku i obniżonego nastroju.

Transkrypcje zostaną poddane analizie tematycznej. Wyniki analizy posłużą do stworzenia wstępnych pozycji nowego narzędzia retrospektywnego, obejmującego strategię maskowania i koszty tożsamościowe w różnych okresach życia.

Etap II – analiza ilościowa (N = 200). Uczestnicy z ASD wypełnią zestaw kwestionariuszy: CAT-Q (maskowanie), DASS-21 (zdrowie psychiczne), Skalę Kontekstów Relacyjnych w Rozwoju Społecznym (społeczne mikrourazy) oraz narzędzie opracowane w etapie I.

Przeprowadzone zostaną analizy EFA i CFA w celu weryfikacji struktury czynnikowej nowego narzędzia oraz oceny jego rzetelności. Następnie wykorzystane zostanie modelowanie równań strukturalnych (SEM) do zbadania zależności między mikrourazami relacyjnymi, maskowaniem, spójnością tożsamości a objawami lęku i depresji, z uwzględnieniem traumy tożsamościowej jako mediatora.

Zakładane wyniki badań: Projekt dostarczy nowych danych dotyczących rozwojowych uwarunkowań maskowania oraz jego roli w kształtowaniu tożsamości i zdrowia psychicznego, tworząc podstawy do dalszych badań i praktycznych zastosowań klinicznych.

Całkowity koszt projektu: 48 175zł