Zrozumieć biednego – gdzie jesteśmy 25 lat później. Konferencja dedykowana pamięci prof. Elżbiety Tarkowskiej, badaczki czasu, kultury i ubóstwa.

Kierownik projektu: mgr Magda Prokopczuk

Czas trwania: 19.01.2026 - 18.01.2027

Opis projektu:

Konferencja „Zrozumieć biednego – gdzie jesteśmy 25 lat później. Konferencja dedykowana pamięci prof. Elżbiety Tarkowskiej, badaczki czasu, kultury i ubóstwa” stanowi naukową, interdyscyplinarną a zarazem symboliczną próbę ponownego otwarcia dyskusji o teoretycznym, metodologicznym i empirycznym dorobku badaczy i badaczek działających w obszarze tematyki ubóstwa i wykluczenia społecznego.

Główną inspiracją jest twórczość naukowa prof. Elżbiety Tarkowskiej, która postulowała przekierowanie spojrzenia badaczy z traktowania biedy wyłącznie w kategoriach zjawiska społecznego – na dostrzeżenie ludzi doświadczających ubóstwa. Pisząc we wprowadzeniu o kłopotach dyskursu publicznego i nauki w badaniu i opisywaniu biedy, która wszak „w Polsce jest dostrzegalna gołym okiem (…) w postaci bezdomnych okupujących dworce kolejowe, żebraków na ulicach miast, starych ludzi przetrząsających pojemniki na śmieci w poszukiwaniu przydatnych jeszcze przedmiotów” (Tarkowska 2000, s.9), proponowała nowatorskie podejście do tematu ubóstwa.

Przede wszystkim, postulowała, by badając biedę sięgać do przeszłości, unikać prezentyzmu. Po drugie, widzieć ją jako proces, dynamiczne zjawisko powiązane z upływem czasu. Po trzecie, zauważać i badać kulturowy wymiar biedy. I na koniec, co chyba najważniejsze, w płaszczyźnie metodologii: oddać podmiotowość badanym. Powoływała się tutaj na tradycję „udzielania głosu - za pomocą proponowanej metody badawczej - różnym kategoriom upośledzonych, pozbawionych głosu, milczących. Odnosi się to zwłaszcza do ludzi biednych; to oni należą do tych, którzy milczą.” (2000, s.22).

Otwarcie dyskusji ćwierć wieku później, będzie okazją do eksploracji oraz syntezy tego, co w obszarze polskiej biedy się zmieniło, co zmianom się opiera, odpowiedzi na pytania o nowe zjawiska i interpretacje w tym obszarze. Zgodnie z naukowym dziedzictwem profesor Elżbiety Tarkowskiej, głównym celem wciąż pozostaje perspektywa rozumiejąca.

Organizatorem konferencji jest Instytut Filozofii i Socjologii Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie. Instytut działa od 2007 roku w strukturach uczelni, która od ponad stu lat, kształci studentów i studentki na różnych kierunkach społecznych. Zespół IFiS aktywnie uczestniczy w debacie publicznej oraz w życiu naukowym, organizując liczne konferencje, seminaria i projekty badawcze o zasięgu krajowym i międzynarodowym.

Współorganizatorem wydarzenia jest Federacja Mazowia, która od 20 lat wspiera organizacje społeczne na Mazowszu. Tworzy ją ponad 80 różnorodnych stowarzyszeń i fundacji - zarówno z Warszawy, jak i mniejszych miejscowości, działających w obszarach kultury, ekologii czy pomocy społecznej.

Partnerami wydarzenia będą również: Instytut Studiów Politycznych PAN - wydawca Kwartalnika „Kultura i Społeczeństwo” oraz Polskie Towarzystwo Socjologiczne, współorganizatorzy X edycji Konkursu o Nagrodę im. Prof. Elżbiety Tarkowskiej.

Wydarzenie ma charakter wyraźnie naukowy: opiera się na konfrontacji perspektyw teoretycznych, analitycznych i empirycznych, sprzyja interdyscyplinarnemu przepływowi wiedzy i umożliwia krytyczną weryfikację obowiązujących kategorii pojęciowych.

Planowane przedsięwzięcie będzie miało charakter ogólnopolskiej konferencji naukowej. Do udziału zostaną zaproszeni przedstawiciele wiodących uczelni i instytucji naukowych z całego kraju, a także eksperci, działacze organizacji pozarządowych, osoby reprezentujące różnorodne środowiska społeczne (ok. 40 prelegentów i 10 ekspertów z Komitetu Naukowego konferencji). Zależy nam na integracji wiedzy naukowej z praktyką.

Ważnym celem konferencji jest zmapowanie nowych obszarów ubóstwa – takich jak ubóstwo energetyczne, ekologiczne czy związane z transformacjami rynku pracy – oraz wskazanie obszarów wymagających pilnych badań i interwencji. Z perspektywy naukowej oznacza to konieczność poszukiwania nowych metod badawczych, nowych narzędzi analitycznych i ram teoretycznych. Z perspektywy praktyki – potrzebę dyskusji o adekwatnych działaniach pomocowych, wrażliwych na podmiotowość osób doświadczających ubóstwa.

Jednym z przewidywanych efektów konferencji jest syntetyczne podsumowanie 25 lat rozwoju polskich badań nad ubóstwem i wykluczeniem społecznym: wskazanie obszarów, w których nastąpiła istotna zmiana, oraz sfer, w których nadal obserwujemy systemową/strukturalną/legislacyjną stagnację. Równie istotne jest zidentyfikowanie zapomnianych lub marginalizowanych problemów, które wymagają ponownego włączenia do głównego nurtu badań i polityk społecznych.

Po zakończeniu konferencji planowane jest przygotowanie specjalnego, tematycznego numeru w renomowanym czasopiśmie socjologicznym (z wykazu punktowanej listy ministerialnej), który będzie poświęcony najważniejszym zagadnieniom poruszonym podczas wydarzenia. Publikacja ta pozwoli na szerokie upowszechnienie prezentowanych wyników badań, wniosków z debat oraz praktycznych rekomendacji, docierając do środowiska naukowego oraz osób zajmujących się polityką społeczną i pracą socjalną.

Ponadto planowana jest transmisja online konferencji, co pozwoli na dotarcie do dużej liczby odbiorców - badaczy i praktyków zainteresowanych tą tematyką.

W efekcie wydarzenie to ma stać się nie tylko forum prezentacji wyników badań, lecz przede wszystkim naukowym laboratorium myślenia o biedzie – miejscem, w którym rodzą się nowe perspektywy, nowe kierunki analiz i strategie działania. W duchu dziedzictwa intelektualnego prof. Elżbiety Tarkowskiej konferencja ma skłaniać do ponownego, pogłębionego wysiłku – zrozumienia biednego.

Całkowity koszt projektu: 112 640,00zł

Projekt finansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Edukacji i Nauki w ramach Programu „Wektory Nauki".