Nie zapomnieć o innych: badanie podłużne nad aktywizacją norm moralnych i emocjami w długofalowej pomocy powodzianom

Kierownik projektu dr Iwona Nowakowska

Konkurs: GRANTY INTERWENCYJNE NAWA

Czas trwania: 2025-2026

Streszczenie:

Cel naukowy projektu: Celem projektu było zbadanie trwałości w czasie zachowań prospołecznych wobec ofiar powodzi, która w 2024 roku dotknęła południową i zachodnią Polskę. Analizie poddano m.in. świadomość konsekwencji powodzi, poczucie osobistej odpowiedzialności, moralny obowiązek pomagania, przewidywaną dumę z podjętych działań, przewidywane poczucie winy z powodu zaniechania oraz konkretne zachowania prospołeczne, takie jak darowizny czy wolontariat.

Założenia merytoryczne projektu: Projekt odwołuje się do modelu aktywizacji norm moralnych Schwartza, w którym świadomość konsekwencji danego zdarzenia prowadzi do poczucia odpowiedzialności i aktywizacji norm moralnych, a te z kolei sprzyjają podejmowaniu działań pomocowych. Model został rozszerzony o przewidywane emocje (duma, poczucie winy) oraz dyspozycyjną empatię, aby określić ich rolę w podtrzymywaniu zachowań prospołecznych w czasie po katastrofie.

Plan badań naukowych: Projekt obejmował dwa badania realizowane metodą CAWI. Badanie 1 (ogólnopolskie, N = 1028) składało się z trzech pomiarów w odstępach dwumiesięcznych, co pozwoliło obserwować dynamikę solidarności społecznej w ciągu sześciu miesięcy od powodzi wśród osób niedotkniętych bezpośrednio katastrofą. Badanie 2 (N = 569) przeprowadzono wśród mieszkańców najbardziej dotkniętych województw (śląskie, dolnośląskie, opolskie, lubuskie) w dwóch falach, w odstępie trzech miesięcy – 9–12 miesięcy po katastrofie, co umożliwiło obserwację utrzymywania się zachowań prospołecznych w społecznościach lokalnych.

Zakładane wyniki badań: Badanie 1 wykazało, że empatia, świadomość konsekwencji oraz przewidywana duma sprzyjały utrzymaniu darowizn, natomiast wolontariat zależał głównie od poczucia winy i przypisywania sobie odpowiedzialności. Wyniki te poszerzają hipotezę empatii–altruizmu i model aktywizacji norm moralnych w kontekście klęsk żywiołowych. Badanie 2 umożliwi analizę wpływu zmian w świadomości konsekwencji, poczuciu odpowiedzialności, normach moralnych, emocjach oraz empatii na trwałość gotowości do działań prospołecznych. Projekt pozwolił również wskazać, jak formułować skuteczne komunikaty w kampaniach społecznych oraz jak lepiej przewidywać zachowania ludzi w sytuacjach kryzysowych. Wyniki projektu zostały już upowszechnione naukowo i popularyzatorsko poprzez publikacje, konferencje i warsztaty międzynarodowe.

Całkowity koszt projektu: 68 900zł